سلام. در پی وبگردی ها مقاله جالبی دیدم که با ذکر نام گزارشگر اینجا برای دوستان آورده ام:

مریم رحیمی سجاسی

میزان ارتباطات اعضای هیأت علمی نقش مؤثری بر میزان تولید علمی آنها دارد. به طوری که میزان تولید علمی اعضایی که ارتباطات قوی دارند بیش از اعضایی است که چنین ارتباطاتی ندارند.
پژوهشی که توسط فریده قاضی‌پور با عنوان «بررسی عوامل هنجاری و سازمانی مؤثر بر میزان تولید علمی اعضایهیأت علمی جامعهء دانشگاهی و پژوهشی» انجام شده، نشان می‌دهد اعضای جامعهء دانشگاهی متعهد به هنجارهای علمی از تولید علمی بیشتری برخوردارند. در حالی که تعهد به هنجارها در میان اعضای جامعهء پژوهشی تاثیری بر تولیدات علمی آنها ندارد.

به عبارت دیگر براساس نتایج این پژوهش عوامل هنجاری در میزان تولید علمی اعضایهیأت علمی جامعهء پژوهشی کمتر تاثیرگذار است تا جامعهء دانشگاهی و به نظر می‌رسد فعالیت‌های علمی و تحقیقاتی آن‌ها بیشتر مربوط به علایق و انگیزه‌های شخصی است.

این پژوهش با روش پیمایش و ابزار پرسش‌نامه 270 نفر عضوهیأت علمی دانشگاه تهران و چند مؤسسهء پژوهشی را مورد سنجش قرار داده که از این تعداد 194 نفر مربوط به جامعهء دانشگاهی و 76 نفر مربوط به جامعهء پژوهشی‌اند. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که اصول و ضوابط خاص حاکم بر فضاهای آموزشی یا دانشگاهی، محققان را هنجارمند می‌کند. به طوری که در این محیط برخلاف محیط پژوهشی، آن‌ها که هنجارمندتر هستند تولیدات علمی بیشتری دارند. هرچند میانگین تعهد هنجاری گروه‌های مختلف علمی در آن متفاوت است تا جایی که میانگین تعهد هنجاری اعضای گروه علوم پایه بیش از گروه‌های پزشکی، فنی مهندسی و میانگین تعهد هنجاری گروه کشاورزی بیش از گروه علوم انسانی و پزشکی است. یعنی گروه علوم پایه و کشاورزی به هنجارهای علم متعهدتر از گروه‌های دیگر هستند.

از نتایج دیگر پژوهش می‌توان به تفاوت میزان ارتباطات گروه‌های مختلف علمی اشاره کرد که اعضای گروه کشاورزی بیشترین و اعضای گروه علوم انسانی در بین کل نمونه کمترین میزان ارتباطات را با همکاران داشتند. در هر دو جامعهء دانشگاهی و پژوهشی، میزان ارتباطات گروه علوم انسانی کمتر از گروه علوم پایه و کشاورزی ولی در جامعهء پژوهشی کمتر از دو گروه فوق و گروه فنی مهندسی بوده است. یافته‌های این پژوهش همچنین نشان می‌‌دهد که ایران از لحاظ چاپ مقالات در مقایسه با کشورهای توسعه یافته به نسبت جمعیت 100 برابر کمتر مقاله تولید می‌کند. البته روشن است که در کشورهای ثروتمند بیش از کشورهای فقیر امکانات و ابزار پژوهش فراهم است. اما وقتی تولید علم را براساس تولید ناخالص داخلی بررسی می‌کنیم، باز هم وضعیت ایران چندان خوب نیست. مثلائ جمعیت ایران در حدود جمعیت بریتانیاست، حال آن که تولید ناخالص داخلی ایران 600 میلیارد دلار) تقریبائ 15 برابر کمتر از آن کشور است. پس به نظر می‌رسد تولید علمی هم باید 15 برابر کمتر باشد اما چنین نیست. تولید مقاله در ایران 100 برابر کمتر است.

براساس نتایج این پژوهش، در سال 2000 مقالات منتشر شده در ایران به 1393 عنوان رسیده و این رقم نسبت به سال 1993 با 323 مقاله افزایش در سطح 3/4 برابر را نشان می‌دهد. به علاوه در بخش علوم تعداد مقالات از 299 به 1369 رسیده و 6/4 برابر شده است. ضمن آن که در سال 2000 جایگاه ایران از ردیف 55 به 41 رسیده. اما با توجه به توانمندی‌های بالقوه و نیروی انسانی موجود در حوزهء علمی کشور هنوز درصد بالایی از این نیرو در تولید علم مشارکت ندارند. به طوری که براساس تحقیقی که در سال 80 انجام گرفته بیش از 90 درصد از اعضایهیأت علمی کشور در چاپ مقالات شرکت ندارند.

به علاوه از لحاظ کیفی نیز کیفیت مقاله‌های ایرانی از میانگین جهانی پایین‌تر است. به طوری که اگر تعداد دفعات مراجعه به یک مقاله را به عنوان معیاری برای کیفیت آن مقاله در نظر بگیریم، آمارها نشان می‌دهد که کیفیت مقاله‌های تولید شده در ایران هم با میانگین جهانی فاصلهء زیادی دارد. به عنوان مثال در سال 1996 ایران تقریبائ 200 مقاله، در رشته‌های مختلف علوم پایه تولید کرده که اینها حدود 600 ارجاع داشته‌اند. یعنی سه ارجاع به ازای هر مقاله. حال آن که میانگین جهانی بین چهار تا پنج ارجاع به ازای هر مقاله است.

به علاوه محقق معتقد است کشوری که در فرآیند تولیدات علمی و فن‌آوری جهان نقشی برعهده ندارد و حتی در سبک دانش و آموزه‌های علمی کوشش نمی‌کند و اهداف مشخص و تعریف شده همراه با برنامه‌ریزی اجرایی ندارد، کمتر قادر است از یافته‌های دیگران استفاده کند و مجالی برای حضور پایدار در صحنهء بین‌الملل، توسعه و مدرنیته بیابد. به این ترتیب هر کشوری باید در پی ایجاد فرآیند بومی تولید علم باشد. زیرا شکاف عمیق و فزاینده‌بین استانداردهای زندگی در کشورهای توسعه یافته و نیافته، ناشی از فاصلهء علمی و فنی بین آن‌هاست و درواقع چیزی که ملت‌های غنی را از فقیر متمایز می‌کند، نه تنها تولید ثروت‌های مادی بلکه میزان تولید علمی و دستیابی به دانش بهره‌گیری مناسب از منابع موجود است.

پژوهشگر همچنین نتیجه می‌گیرد که توجه به نقش تولیدات علمی در توسعهء پایدار مستلزم توجه ایجاد فرهنگ تحقیق و بها دادن به فعالیت‌های تحقیقاتی و توجه بیشتر به امر تحقیق در دانشگاه‌ها و سوق دادن نیروی انسانی متخصص به مشارکت در تولید علم است. تقویت و تنظیم اخلاقی و هنجاری اعضایهیأت علمی با ایجاد نظام یا دانش و تنبیه صحیح در دانشگاه از دیگر راهکارهاست.

ایجاد فضا و جو مناسب برای برقراری ارتباط و تبادل اطلاعات و یافته‌ها و همچنین فراهم کردن فضای مناسب و باز برای تحقیق و اعطای اختیارات لازم به اعضایهیأت علمی و پیروی از قوانین حاکم بر فعالیت دانشگاه‌ها از دیگر پیشنهادهای این پژوهشگر است
منبع: سرمایه، سیزده اردبهشت